Academy GenZ

Biçimlendirme, Teslim ve Savunma · Ders 7/13

Tablo ve Şekil Tasarımı

APA tarzı yatay çizgili tablo hazırlamayı, şekillerde çözünürlük, renk ve okunabilirlik ilkelerini ve en yaygın tasarım hatalarını öğrenirsin.

18 dk 3 soru 2 uygulamaOrta düzey

Jüri üyeleri tezini çoğu zaman önce tablolara ve şekillere bakarak tarar. İyi tasarlanmış bir tablo bulgunu tek bakışta anlatır; kötü tasarlanmış bir tablo ise doğru sonuçları bile şüpheli gösterir. Tasarımın amacı süslemek değil, okurun karşılaştırma yapmasını kolaylaştırmaktır.

Tablo mu, şekil mi, metin mi?

Hangi sunum biçimi?
DurumUygun biçimNeden
2–3 sayıMetin içindeTablo açmak gereksiz; “Katılımcıların %58’i kadındır (n = 174).”
Kesin değerlerin okunması önemli (ortalama, SS, t, p)TabloOkur sayıları tam olarak görmek ister
Eğilim, örüntü, karşılaştırma, ilişkiŞekil (grafik)Göz biçimleri sayılardan hızlı algılar
Süreç, model, kavramsal çerçeveŞekil (diyagram)İlişkileri görselleştirir
Aynı veriyi hem tablo hem grafikle vermekKaçınTekrar sayılır; birini seç

APA tarzı tablo: yalnızca yatay çizgiler

APA 7 ve pek çok tez kılavuzu tabloda dikey çizgi kullanılmamasını, yatay çizgilerin de en aza indirilmesini önerir: tablonun en üstünde, sütun başlıklarının altında ve tablonun en altında birer çizgi. Gerekirse alt başlıkları gruplayan kısa çizgiler eklenir. Word’ün varsayılan “her hücre kenarlıklı” tablosu bu açıdan uygun değildir.

Word örneğiTablo tasarımı
taslak_tablo-tasarimi.docx

Her hücresi kalın kenarlıklı, başlık satırı koyu mavi dolgulu, sayılar ortalı ve farklı ondalık basamaklı (3,4 / 2,857 / 4), sütun başlıkları “Ort.”, “S.S.”, “Sig.” gibi SPSS çıktısından kopyalanmış, tablonun altında hiçbir not olmayan bir tablo.

Word’de APA tarzı tablo

  1. 1

    Tabloyu oluştur

    Insert > Table / Ekle > Tablo. SPSS’ten kopyalıyorsan Paste Special / Özel Yapıştır ile biçimsiz yapıştır ya da değerleri yeniden yaz.

  2. 2

    Tüm kenarlıkları kaldır

    Tabloyu seç > Table Design > Borders > No Border / Tablo Tasarımı > Kenarlıklar > Kenarlık Yok.

  3. 3

    Üç çizgiyi ekle

    İlk satırı seç > Top Border / Üst Kenarlık ve Bottom Border / Alt Kenarlık. Son satırı seç > Bottom Border / Alt Kenarlık. Çizgi kalınlığını 0,5–1 pt yap.

  4. 4

    Tablo metni stilini uygula

    Hücrelerin tamamına “Tablo Metni” stilini (10–11 pt, 1,0 aralık, girintisiz) uygula. İlk sütun sola, sayı sütunları ortalı veya ondalık hizalı.

  5. 5

    Genişliği ayarla

    Table Layout > AutoFit > AutoFit Window / Tablo Düzeni > Otomatik Sığdır > Pencereye Otomatik Sığdır; tablo sayfa kenar boşlukları içinde kalsın.

  6. 6

    Not ekle

    Tablonun altına “Not.” ile başlayan kısa açıklama: kısaltmalar, ölçek aralığı, anlamlılık düzeyleri (“*” p < ,05, “**” p < ,01), kaynak (başka çalışmadan uyarlandıysa).

  7. 7

    Tablo stili olarak kaydet

    Ayarladığın tabloyu Table Design > Table Styles > New Table Style / Tablo Tasarımı > Tablo Stilleri > Yeni Tablo Stili ile kaydedersen sonraki tablolara tek tıkla uygularsın.

Gerçek örnekAPA tarzı tablo (eğitim bilimleri, kurgusal veri)
ornek_apa-tarzi-tablo-egitim-bilimleri-k.docx

Tablo 4.3
Cinsiyete Göre Matematik Kaygısı Puanlarının Karşılaştırılması
────────────────────────────────────────
Grup n X̄ SS t sd p
────────────────────────────────────────
Kadın 168 3,12 0,74 2,43 312 ,016
Erkek 146 2,91 0,79
────────────────────────────────────────
Not. X̄ = aritmetik ortalama; SS = standart sapma. Ölçek 1–5 arasında puanlanmıştır.

Şekil tasarımı ilkeleri

  • Çözünürlük: Fotoğraf ve ekran görüntülerinde baskı için genellikle en az 300 dpi önerilir; çizgi grafiklerinde daha yüksek (600 dpi) ya da vektör biçim (SVG, EMF, PDF) en iyisidir. Ekrandan alınan 72–96 dpi görseller baskıda bulanık çıkar.
  • Biçim: Grafik ve diyagram için PNG (kayıpsız) veya vektör; fotoğraf için yüksek kaliteli JPEG ya da PNG. Grafikleri JPEG’le kaydetmek çizgi ve yazılarda bozulmaya neden olur.
  • Yazı boyutu: Şekil içindeki yazılar küçültüldükten sonra ana metne yakın boyutta (yaklaşık 8–12 pt) okunabilmeli.
  • Renk: Tez siyah-beyaz basılabilir ve renk körlüğü olan okurlar olabilir. Renkleri desen, çizgi tipi (düz/kesik) veya işaretçi şekliyle (daire/üçgen) destekle; kırmızı-yeşil karşıtlığından kaçın.
  • Sadelik: 3B efektleri, gölgeleri, arka plan dolgularını ve gereksiz ızgara çizgilerini kaldır. Her mürekkep damlası bir bilgi taşımalı.
  • Eksenler: Eksen başlıkları ve birimleri yazılı olsun (ör. “Tepki süresi (ms)”). Çubuk grafiklerde y ekseni sıfırdan başlamalı; aksi farkları abartır.
  • Lejant: Mümkünse doğrudan çizgilerin yanına etiket yaz; lejant gerekiyorsa grafiği kapatmayacak yere koy.
  • Telif: Başka bir yayından alınan şekil için kaynak göster (“Kaynak: … uyarlanmıştır”) ve gerekiyorsa izin al.
Word örneğiGrafik tasarımı
taslak_grafik-tasarimi.docx

Excel’in varsayılan 3B pasta grafiği; 9 dilim, her biri parlak renkte, lejant sağda, yüzde etiketleri üst üste binmiş, başlık grafiğin içinde “Grafik 1”. Ekran görüntüsü alınarak Word’e yapıştırılmış.

Yazılımlardan yüksek kaliteli şekil almak

  1. 1

    Excel

    Grafiği seçip kopyala; Word’de Paste Special > Picture (Enhanced Metafile) / Özel Yapıştır > Resim (Gelişmiş Meta Dosya) vektör olarak yapıştırır. Ya da grafiğe sağ tık > Save as Picture / Resim Olarak Kaydet > SVG/PNG.

  2. 2

    SPSS

    Output penceresinde grafiğe sağ tık > Export / Dışa Aktar; tür olarak PNG/TIFF/EMF seçip çözünürlüğü ayarla. Grafik düzenleyiciyle (çift tıklama) renk ve yazı boyutlarını önceden düzelt.

  3. 3

    R / Python

    R’de ggsave("sekil.png", dpi = 300, width = 16, height = 10, units = "cm"); Python matplotlib’de savefig("sekil.png", dpi=300) veya savefig("sekil.svg").

  4. 4

    Jamovi / JASP

    Grafiğe sağ tık > dışa aktarma (Export) seçenekleriyle PNG, SVG veya PDF olarak kaydet.

  5. 5

    Diyagramlar

    Kavramsal model ve akış şemalarını PowerPoint, draw.io (diagrams.net) gibi araçlarla çizip SVG/EMF veya yüksek çözünürlüklü PNG olarak al.

Gerçek örnekİyi bir şekil notu (sağlık bilimleri, kurgusal)
ornek_iyi-bir-sekil-notu-saglik-bilimler.docx

Şekil 3.1. Araştırmaya Dâhil Edilme Akış Şeması

Not. Değerlendirmeye alınan 412 hastadan 96’sı dışlama ölçütleri nedeniyle (n = 71) veya onam vermediği için (n = 25) çalışmaya alınmamış, çalışma 316 hastayla tamamlanmıştır. Akış şeması CONSORT 2025 bildirimi temel alınarak hazırlanmıştır.

Okunabilirlik kontrolü

  1. Tabloyu/şekli metni okumadan anlayabiliyor musun? (Başlık ve not kendi kendine yetmeli.)
  2. Siyah-beyaz çıktı alınca kategoriler ayırt ediliyor mu?
  3. Yazdırılmış sayfada en küçük yazı rahatça okunuyor mu?
  4. Tüm kısaltmalar notta açıklanmış mı?
  5. Metinde her tablo ve şekle en az bir kez atıf yapılmış mı ve bu atıf tablo/şekilden önce mi geliyor?

Kendini dene

APA tarzı bir tabloda hangi çizgiler tipik olarak bulunur?

Kendini dene

Tezin baskıda net görünmesi için bir çizgi grafiği hangi biçimde eklemek en iyisidir?

Kendini dene

Grup karşılaştırmasını gösteren grafikte kırmızı ve yeşil çizgi kullanmak neden sorunludur?
Uygulama
SPSS’ten şu tabloyu yapıştırdın: başlıklar “Group Statistics”, “N”, “Mean”, “Std. Deviation”, “Std. Error Mean”; değerler 3,1234 ve 0,74102 gibi; tüm hücreler kenarlıklı. Teze uygun hâle getirmek için yapacağın işlemleri sırala.
uygulama_cevabim.docx

Tablo ve şekil tasarımı kontrol listesi

0/9

Takıldığın bir yer mi var?

Bu konuda sık sorulanlar