İntihal ve Akademik Etik · Ders 7/12
Doğru Parafraz Nasıl Yapılır?
Oku-kapat-yaz-karşılaştır yöntemiyle adım adım parafraz yapmayı, zayıf ve güçlü parafrazı ayırt etmeyi ve özetleme ile sentez yazmayı öğrenirsin.
Parafraz, bir kaynaktaki fikri kendi cümle yapınla ve kendi kelimelerinle yeniden ifade edip kaynağını göstermektir. Tezin literatür bölümünün büyük kısmı parafrazdan oluşur. İyi parafraz, kaynağı anladığını kanıtlar; kötü parafraz ise farkında olmadan intihale dönüşür. Bu yüzden parafraz, intihalden korunmanın en önemli becerisidir.
- Parafraz (yeniden ifade etme)
- Kaynaktaki bir fikri, yaklaşık aynı uzunlukta, anlamını koruyarak ama kelime seçimi ve cümle yapısı bakımından özgün biçimde yeniden yazmak. Kaynak gösterilmesi zorunludur.
- Özetleme
- Bir kaynağın ana fikrini ya da uzun bir bölümünü çok daha kısa biçimde, kendi cümlelerinle aktarmak. Kaynak gösterilmesi zorunludur.
- Sentez
- Birden çok kaynaktaki fikirleri karşılaştırarak, ilişkilendirerek ve kendi çıkarımını ekleyerek yeni bir bütün oluşturmak. İyi bir literatür bölümünün asıl hedefi budur.
Oku – kapat – yaz – karşılaştır
Dört adımda güvenli parafraz
- 1
Oku ve anla
Paragrafı en az iki kez oku. Bilmediğin terimleri öğren. Kendine sor: “Yazar burada tam olarak ne iddia ediyor? Hangi kanıta dayanıyor?” Anlamadığın bir metni parafraz edemezsin; ancak kelimelerini değiştirebilirsin.
- 2
Kapat
Kaynağı kapat ya da ekranı başka bir pencereye geçir. Bu adım kritik: Orijinal metin gözünün önündeyken yazdığında cümle yapısını farkında olmadan kopyalarsın.
- 3
Yaz
Fikri, bir arkadaşına anlatır gibi, kendi cümlelerinle yaz. Önce birkaç anahtar kelimeyle not al, sonra bu notlardan cümle kur. Hemen kaynağı (yazar, yıl, sayfa) ekle.
- 4
Karşılaştır
Kaynağı yeniden aç ve iki metni yan yana koy. Anlam doğru mu? Yapı ve kelimeler yeterince farklı mı? Orijinale özgü, çarpıcı bir ifade (ör. yazarın uydurduğu bir kavram) kaldıysa onu tırnak içine al.
Parafrazı güçlendiren teknikler
- Cümleyi farklı yerden başlat: Orijinal sonuçla başlıyorsa sen nedenle başla.
- Özneyi değiştir: “Öğretmenler ... algılamaktadır” yerine “Öğretmen algılarında ... öne çıkmaktadır.”
- Etkenden edilgene ya da tersine geç (anlamı bozmadan).
- Uzun cümleyi böl, kısa cümleleri birleştir.
- Yazarı özne yap: “Kaya (2021), ... olduğunu ileri sürmektedir.” Bu hem kaynağı gösterir hem de cümleyi yeniden kurmanı zorlar.
- Kendi bağlamına bağla: Fikri, tezinin sorusuyla ilişkilendiren bir ifade ekle.
Zayıf ve güçlü parafraz örnekleri
“Akran öğretimi uygulanan sınıflarda, yalnızca öğretilen öğrencilerin değil, öğreten öğrencilerin de kavramsal anlamalarında belirgin bir artış gözlenmiştir; çünkü bir konuyu başkasına açıklamak, öğrencinin kendi bilgisindeki boşlukları fark etmesini sağlamaktadır.” (Uçar, 2020, s. 54) [örnek amaçlı kurgusal kaynak]
KAYNAK: “Öğrencilerin ödevlerini son ana bırakmasının temel nedeni, görevin sıkıcı ya da belirsiz algılanması ve öğrencinin başarısızlık kaygısıdır.” (Öztürk, 2019, s. 42)1
TASLAK: Öğrencilerin görevlerini en son ana ertelemesinin ana sebebi, işin sıkıcı veya muğlak görülmesi ve öğrencinin başarısız olma endişesidir.2
DÜZELTİLMİŞ: Öztürk'e (2019) göre erteleme yalnızca zaman yönetimi sorunu değildir; öğrenci, anlamsız bulduğu ya da nereden başlayacağını bilmediği görevlerde ve başarısız olmaktan korktuğunda işi geciktirmeye daha yatkındır.3
- 1Kaynak metinÖzgün kaynak. Parafraz yaparken bu metni okuduktan sonra kapatmalısınız.
- 2Yamalı yazımCümle yapısı ve sıralama aynen korunmuş, yalnızca eş anlamlılar kullanılmış (ödev→görev, temel→ana, belirsiz→muğlak). Atıf da yok: bu intihaldir ve benzerlik programlarında da yakalanır.
- 3Güçlü parafrazFikir korunmuş ama cümle yapısı, vurgu ve sözcükler tamamen yeni. Yazar kendi argümanını (“yalnızca zaman yönetimi değil”) eklemiş ve atıf cümlenin içine yerleştirilmiş.
Üstteki paragraf kaynak metin, alttaki öğrencinin taslağıdır. Kelimeleri değiştirmek parafraz değildir. Örnek metin kurgusaldır; atıflar yalnızca biçimi göstermek içindir.
Akran öğretiminin yapıldığı sınıflarda sadece öğretilen öğrencilerin değil, öğreten öğrencilerin de kavramsal anlamalarında önemli bir yükselme görülmüştür; zira bir konuyu bir başkasına anlatmak öğrencinin bilgisindeki eksikleri görmesini sağlar (Uçar, 2020).
“Tip 2 diyabetli bireylerde düzenli yürüyüş, ilaç tedavisine ek olarak uygulandığında HbA1c düzeylerinde klinik açıdan anlamlı düşüşler sağlamaktadır.” (Kurt ve Ersoy, 2022, s. 140) [örnek amaçlı kurgusal kaynak]
Tip 2 diyabet hastalarında muntazam yürüyüş, ilaç tedavisine ilave olarak yapıldığında HbA1c seviyelerinde klinik bakımdan anlamlı azalmalar sağlar (Kurt ve Ersoy, 2022).
“Arabuluculuk, tarafların uyuşmazlığı mahkeme dışında, kendi iradeleriyle ve tarafsız bir üçüncü kişinin yardımıyla çözmelerine imkân tanıdığı için yargının iş yükünü azaltmanın yanı sıra taraflar arasındaki ilişkinin sürdürülebilmesine de katkı sağlar.” (Bulut, 2021, s. 88) [örnek amaçlı kurgusal kaynak]
Arabuluculuk, tarafların anlaşmazlığı mahkeme dışında, kendi istekleriyle ve tarafsız bir üçüncü şahsın yardımıyla çözmelerine olanak verdiğinden yargının iş yükünü düşürmenin yanında taraflar arasındaki ilişkinin devamına da katkıda bulunur.
Özetleme ve sentez örneği
Uzaktan çalışmanın çalışan bağlılığı üzerindeki etkisine ilişkin bulgular tutarlı değildir. Aksoy (2021) uzaktan çalışan beyaz yakalıların kuruma bağlılığının ofis çalışanlarından yüksek olduğunu bildirirken, Ekinci ve Toprak (2022) aynı etkiyi yalnızca esnek çalışma saatleri tanınan işletmelerde gözlemlemiştir. Öte yandan Yalın (2023), tamamen uzaktan çalışan genç çalışanlarda yalnızlık duygusunun bağlılığı zayıflattığını ortaya koymuştur. Bu çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde, uzaktan çalışmanın bağlılığa etkisinin çalışma düzenine ve çalışanın kariyer evresine göre değiştiği söylenebilir. Ancak bu ilişkiyi Türkiye’deki kamu kurumlarında inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır.
Sosyal destek, üniversite öğrencilerinde akademik stresi azaltır. Destek kaynağı olarak arkadaşlar aileden daha etkilidir. Bu durum, yurtta kalan öğrenciler için daha da belirgindir. Bu nedenle üniversitelerin akran destek programları geliştirmesi önerilmektedir (Aslan, 2021).
... Yazar (yıl), ... olduğunu ileri sürmektedir.
... olduğu bildirilmektedir (Yazar, yıl).
... Yazar’a (yıl) göre ...
... Yazar (yıl) tarafından yapılan araştırmada ... bulunmuştur.
... Yazar (yıl), ... konusuna dikkat çekmektedir.
... Benzer biçimde Yazar (yıl) da ... bildirmektedir.
... Buna karşın Yazar (yıl), ... olduğunu göstermiştir.
... Bu bulgular birlikte değerlendirildiğinde ... söylenebilir.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Kendini dene
Kendini dene
Orijinal: “İlahiyat fakültesi öğrencilerinin din eğitimine ilişkin tutumları, mezun olacakları alana duydukları ilgiden çok, ailelerinin dinî eğitim beklentilerinden etkilenmektedir.” (Ateş, 2021, s. 33) [kurgusal kaynak]
Parafraz kontrol listesi
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar