İntihal Türleri II: Çeviri, Kendi Kendine, İkincil Kaynak, Görsel ve Veri

Önceki derste metnin kelimeleri ve fikirleri üzerinden yapılan intihali gördük. Bu derste daha “gizli” kalan ama en az onlar kadar ciddi türleri inceleyeceğiz. Bu türlerin ortak özelliği, öğrencilerin çoğu zaman bunların intihal olduğunu bilmemesidir: “Türkçeye ben çevirdim, emek benim”, “Kendi ödevim, kimden çalmış olabilirim?”, “Grafiği sadece yeniden çizdim” gibi.

Tür 6: Çeviri intihali

Yabancı dildeki bir kaynağı Türkçeye çevirip kaynak göstermeden kendi metnin gibi sunmak. Çeviriye emek verdiğin doğrudur; ama fikir de ifade de orijinal yazara aittir. Türkçe metin, İngilizce makaleyle kelime kelime eşleşmediği için klasik benzerlik taramaları bunu her zaman yakalayamaz; ancak çapraz dil (cross-language) eşleştirme yapabilen araçlar gelişmektedir ve alanı bilen jüri üyeleri yabancı literatürü tanır.

Tür 7: Kendi kendine intihal (self-plagiarism)

Daha önce yazdığın bir ödevi, bildiriyi, makaleyi ya da tezi (örneğin yüksek lisans tezini doktora tezinde) önceki kullanımını belirtmeden yeni bir çalışmaymış gibi kullanmak. “Kendi emeğimi çalmış olamam” diye düşünebilirsin; sorun hırsızlık değil, okuru ve kurumu yanıltmaktır: Okur bu metnin bu çalışma için yeni üretildiğini sanar ve aynı emek iki kez kredi alır.

Tür 8: İkincil kaynak intihali

Bir bilgiyi ya da alıntıyı ikincil bir kaynaktan (başka bir yazarın aktarımından) öğrenip, orijinal kaynağı hiç okumadan sanki okumuşsun gibi doğrudan ona atıf yapmak. Bu durumda hem okuru yanıltırsın hem de aracı yazarın emeğini (kaynağı bulma, seçme, yorumlama) görmezden gelirsin. Üstelik aracı yazarın hatalı aktarımını da farkında olmadan kopyalarsın.

Tür 9: Yapı, görsel, tablo ve veri intihali

İntihal yalnızca cümlelerle sınırlı değildir. YÖK yönergesindeki tanım “fikirler, metotlar, veriler, uygulamalar, şekiller” gibi unsurları da kapsar. Bu başlıkta dört alt tür var:

• Yapı intihali: Başka bir tezin bölüm ve alt başlık düzenini, argüman sırasını, kavramsal çerçevesini aynen kopyalamak (içindeki cümleleri değiştirsen bile).
• Görsel/şekil intihali: Başkasına ait grafik, fotoğraf, harita, diyagram ya da modeli kaynak göstermeden kullanmak veya yeniden çizip kendinmiş gibi sunmak.
• Tablo intihali: Başka bir çalışmadaki tabloyu (ya da tablonun düzenini ve içeriğini) atıfsız almak.
• Veri intihali: Başkasının topladığı veriyi, bulgusunu ya da istatistiklerini kendi verin gibi sunmak; başkasının veri setini izinsiz ve atıfsız kullanmak.