İntihal ve Akademik Etik · Ders 5/12
İntihal Türleri III: Yapay Zekâ, Ismarlama Tez ve Ortak Çalışma
Yapay zekâ çıktısını beyansız sunmanın, satın alınmış ya da ısmarlama tezin ve ortak çalışmayı tek başına sunmanın neden etik ihlal olduğunu, sınırların nerede çizildiğini öğrenirsin.
Son üç intihal türü, metnin kim tarafından üretildiği sorusuyla ilgilidir. Tezin üzerinde senin adın yazar; bu, metnin senin düşünce ve emeğinin ürünü olduğu iddiasıdır. Bu iddiayı yapay zekâ, para karşılığı tez yazan biri ya da ekip arkadaşların aleyhine çarpıttığında ciddi bir etik ihlal ortaya çıkar.
Tür 10: Yapay zekâ çıktısını beyansız sunmak
ChatGPT, Claude, Gemini gibi üretken yapay zekâ araçlarının yazdığı metni, ürettiği fikirleri, tabloları ya da analizleri kullandığını belirtmeden kendi emeğin gibi sunmak. Yapay zekâ bir insan yazar olmadığı için klasik anlamda “başkasından çalmak” gibi görünmeyebilir; ancak tezin özgünlük iddiasını ve etik beyanını yanıltıcı kılar. Pek çok üniversite ve dergi, beyansız yapay zekâ kullanımını intihal ya da akademik usulsüzlük kapsamında değerlendirmektedir.
- Yapay zekâ yazar olamaz. COPE ve ICMJE gibi uluslararası kuruluşlar ve pek çok yayıncı, yapay zekâ araçlarının çalışmanın sorumluluğunu üstlenemeyeceği için yazar olarak listelenemeyeceğini belirtir.
- Sorumluluk sende kalır. Yapay zekâ uydurma kaynak (var olmayan makale, yanlış DOI), yanlış istatistik ya da başka metinlere çok benzeyen cümleler üretebilir. Bu hataların hesabını sen verirsin.
- Gizlilik riski vardır. Katılımcı verilerini, görüşme dökümlerini ya da yayımlanmamış tez metnini çevrim içi araçlara yüklemek, KVKK ve etik kurul onam koşulları açısından sorun yaratabilir.
| Kullanım | Genel değerlendirme | Beyan |
|---|---|---|
| Yazım ve noktalama denetimi | Çoğu kurumda kabul edilir | Kurala göre; çoğu zaman beyan önerilir |
| Kendi yazdığın metnin dilini akıcılaştırma | Genellikle kabul edilir, sınırlı olmalı | Beyan edilmeli |
| Konu fikri alma, kaynak aramaya yardım | Kabul edilebilir; kaynakları mutlaka kendin bulup doğrula | Önerilir |
| Literatür bölümünü yapay zekâya yazdırma | Kabul edilmez; özgünlük iddiasını çiğner | — |
| Bulguları yorumlatma ve tartışmayı yazdırma | Kabul edilmez | — |
| Veri, katılımcı yanıtı ya da kaynak üretme | Sahtecilik sayılır | — |
Öğrenci tartışma bölümünü bir yapay zekâ aracına bulgularını yapıştırarak yazdırmış, birkaç kelimeyi değiştirip teslim etmiştir. Tezde hiçbir beyan yoktur. Metinde yer alan iki kaynak gerçekte mevcut değildir.
YAPAY ZEKÂ KULLANIM BEYANI
Bu tezin hazırlanması sürecinde aracı, amacıyla kullanılmıştır. Aracın önerileri tarafımdan tek tek değerlendirilmiş ve gerekli görülenler düzeltilerek kullanılmıştır. Tezin araştırma sorusu, yöntemi, verileri, analizleri, bulguların yorumu ve sonuçları tamamen bana aittir. Tezin içeriğinden doğan tüm sorumluluk bana aittir.
Ad Soyad
Tarih
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Tür 11: Satın alınmış ya da ısmarlama tez (ghostwriting)
Tezin tamamını ya da bir bölümünü (ör. literatür, analiz ve bulgular) para karşılığı ya da başka bir çıkarla başkasına yazdırıp kendi eserin gibi sunmak. İnternette “tez yazım hizmeti”, “SPSS analizi + yorum”, “ödev yaptırma” gibi ilanlarla karşılaşabilirsin. Tez yazdırmak, akademik etiğin en ağır ihlallerinden biridir; çünkü ortada öğrencinin emeği diye bir şey kalmaz. Yükseköğretim mevzuatı, idari soruşturma ve yargı süreçleri bakımından da ciddi sonuçlar doğurabilir.
| Meşru destek | Etik ihlal (ısmarlama) |
|---|---|
| İstatistik danışmanından hangi testi neden seçeceğini öğrenmek | Veriyi verip analizi ve yorumunu hazır almak |
| Profesyonel bir redaksiyon hizmetinden yazım hatası düzeltmesi almak (beyan ederek) | Taslak notları verip bölümü baştan yazdırmak |
| Yazım atölyesine katılmak, akranla taslak değiştirmek | Başkasının yazdığı bölümü kendi adınla teslim etmek |
| Çevirmen desteğiyle bir kaynağı anlamak | Özeti ve tüm İngilizce metni başkasına yazdırıp kendi metnin gibi sunmak |
Bir yüksek lisans öğrencisi, analiz bölümünü bir “danışmanlık” firmasına yaptırır. Firma SPSS çıktılarını ve yorumlarını hazırlayıp gönderir. Savunmada jüri üyesi, “Neden ANOVA yerine Kruskal-Wallis kullandınız?” diye sorar. Öğrenci normallik varsayımının ne olduğunu açıklayamaz. Jüri, tezin öğrencinin kendi emeği olup olmadığını sorgulamaya başlar.
Tür 12: Ortak çalışmayı tek başına sunmak
Bir grup projesi, laboratuvar ekibi çalışması ya da ortak yazılmış bir raporun ürününü (veri, analiz, metin, kod) diğer katkı sahiplerini belirtmeden yalnızca kendi eserin gibi sunmak. Bu, emeğin haksız biçimde sahiplenilmesidir ve yazarlık etiğiyle de doğrudan ilgilidir.
Bir TÜBİTAK projesinde üç araştırmacının birlikte topladığı 600 öğrencilik veriyi, proje yürütücüsünden izin almadan ve projeyi anmadan tezinde “bu araştırma kapsamında tarafımdan toplanmıştır” diye sunmak.
Dört kişilik bir grup, “Bir işletmenin pazarlama stratejisi analizi” ödevini birlikte hazırlar. Dönem sonunda bir grup üyesi, ödevin tamamını bitirme projesine tek başına yazmış gibi koyar.
Doğru yol: Bitirme projesinde grup ödevinden yararlanılacaksa, ilgili kısımların grup çalışmasından geldiği belirtilir ve diğer üyelerin bilgisi alınır. Çoğu zaman en iyisi, grup çalışmasını yalnızca başlangıç noktası olarak alıp projeyi yeniden ve özgün biçimde yazmaktır.
Kendini dene
Kendini dene
Emeğin sahipliği kontrolü
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar