İntihal ve Akademik Etik · Ders 3/12
İntihal Türleri I: Metin ve Fikir İntihali
Kelimesi kelimesine kopya, tırnaksız alıntı, yamalı (mozaik) intihal, eş anlamlı kelime değiştirme ve fikir intihalini orijinal metin, intihalli metin ve doğru kullanım üzerinden tanırsın.
İntihal tek bir davranış değil, bir davranışlar ailesidir. Bazıları kolayca fark edilir (iki sayfayı olduğu gibi kopyalamak), bazıları ise niyetsizce yapılır ve öğrenci intihal yaptığının farkında bile olmaz (kaynak gösterip tırnak koymamak). Bu derste en sık görülen beş türü, her biri için orijinal metin → intihal içeren metin → doğru kullanım düzeniyle inceleyeceğiz.
Tür 1: Kelimesi kelimesine kopya (birebir intihal)
Bir kaynaktaki cümle ya da paragrafı tırnak ve atıf olmadan aynen almak. En açık ve en kolay tespit edilen türdür; benzerlik yazılımları bu tür metni genellikle doğrudan eşleştirir.
“Uzaktan eğitime zorunlu geçiş sürecinde öğretmenlerin en çok zorlandığı alan, teknik altyapı eksikliğinden çok öğrencilerle duygusal bağı sürdürmek olmuştur. Kamera kapalı bir sınıfta öğretmen, öğrencinin anlayıp anlamadığını yüz ifadesinden okuyamamakta; bu durum hem öğrenme hem de öğretmenin mesleki doyumu üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır.”
Kaynak: Aydın, M. (2022). Pandemi döneminde öğretmen deneyimleri. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(2), 112–130. (s. 118) [örnek amaçlı kurgusal kaynak]
Uzaktan eğitime zorunlu geçiş sürecinde öğretmenlerin en çok zorlandığı alan, teknik altyapı eksikliğinden çok öğrencilerle duygusal bağı sürdürmek olmuştur. Kamera kapalı bir sınıfta öğretmen, öğrencinin anlayıp anlamadığını yüz ifadesinden okuyamamaktadır.
Tür 2: Kaynak gösterip tırnak koymamak
Öğrencilerin en çok düştüğü tuzaktır: Cümleyi aynen alırsın, sonuna atıf koyarsın ama tırnak işareti koymazsın. “Kaynağı gösterdim, intihal olmaz” diye düşünürsün. Oysa atıf yalnızca fikrin kime ait olduğunu söyler; tırnak ise ifadenin de ona ait olduğunu söyler. Tırnaksız kullanımda okur, cümle kuruluşunun sana ait olduğunu sanır. Bu durum çoğu kurumda intihal ya da en azından ciddi bir alıntılama hatası olarak değerlendirilir.
“Hemşirelerde tükenmişliğin en güçlü yordayıcısı, uzun çalışma saatlerinden çok, yöneticiden algılanan desteğin düşüklüğüdür.”
Kaynak: Korkmaz, E. ve Şahin, D. (2021). Hemşirelerde tükenmişlik ve örgütsel destek. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 8(1), 45–58. (s. 52) [örnek amaçlı kurgusal kaynak]
Hemşirelerde tükenmişliğin en güçlü yordayıcısı, uzun çalışma saatlerinden çok, yöneticiden algılanan desteğin düşüklüğüdür (Korkmaz ve Şahin, 2021).
Tür 3: Yamalı (mozaik) intihal
Birden fazla kaynaktan alınan cümle parçalarının, araya kendi bağlaçlarını ve birkaç kelimeni ekleyerek dikiş dikilmiş gibi birleştirilmesidir. Metin akıcı görünür ama her parçası başkasınındır. Bazen tek kaynaktan da yapılır: cümleler yer değiştirilir, aralarına birkaç kelime eklenir. Yazılımlar bu metni genellikle çok sayıda küçük renkli parça olarak gösterir.
Kaynak 1: “Kırsal kesimde kadın girişimciliği, finansmana erişim güçlükleri ve toplumsal cinsiyet rolleri nedeniyle sınırlı kalmaktadır.” (Öztürk, 2020, s. 33)
Kaynak 2: “Mikrokredi programları, kadınların ekonomik bağımsızlık kazanmasında önemli bir araç olmakla birlikte, tek başına yapısal eşitsizlikleri gideremez.” (Arslan, 2019, s. 71)
[örnek amaçlı kurgusal kaynaklar]
Ülkemizde kırsal kesimde kadın girişimciliği, finansmana erişim güçlükleri ve toplumsal cinsiyet rolleri nedeniyle oldukça sınırlı kalmaktadır. Bu noktada mikrokredi programları kadınların ekonomik bağımsızlık kazanmasında önemli bir araç olsa da tek başına yapısal eşitsizlikleri gideremez.
Tür 4: Eş anlamlı kelime değiştirme (parafraz intihali)
Orijinal cümlenin iskeletini koruyup yalnızca bazı kelimeleri eş anlamlılarıyla değiştirmek. “Önemli” yerine “mühim”, “artmaktadır” yerine “yükselmektedir” yazmak gibi. Öğrenciler bunu çoğu zaman parafraz sanır; oysa cümle yapısı, fikir sırası ve anlatım başkasınındır. Atıf yoksa bu açık intihaldir; atıf olsa bile yetersiz (zayıf) parafraz olarak değerlendirilir. Çevrim içi “metin değiştirici” (paraphrasing tool) araçlarıyla yapılan dönüştürmeler de bu kapsama girer.
“Kentsel dönüşüm projelerinde yerel halkın karar süreçlerine katılımı, projelerin toplumsal kabulünü artıran en önemli etkendir.”
Kaynak: Çelik, B. (2023). Kentsel dönüşüm ve katılım. Planlama ve Kent Dergisi, 5(1), 20–36. (s. 27) [örnek amaçlı kurgusal kaynak]
Kentsel yenileme projelerinde mahalli halkın karar mekanizmalarına iştiraki, projelerin sosyal kabulünü yükselten en mühim faktördür.
Tür 5: Fikir intihali
Başkasının özgün fikrini, kuramsal modelini, argümanını, araştırma tasarımını ya da yorumunu tamamen kendi cümlelerinle yazıp kaynak göstermemek. Kelimeler sana ait olduğu için benzerlik yazılımları bunu çoğu zaman yakalayamaz; ama alan uzmanı bir jüri üyesi, fikrin kime ait olduğunu bilebilir. Fikir intihali genellikle en ağır intihal türlerinden biri sayılır, çünkü bilimsel emeğin en değerli kısmı fikirdir.
Bir makalede yazar, Türkiye’deki aile işletmelerinde kuşak devrinin başarısını açıklamak için kendi geliştirdiği “üç halka modelini” önerir: (1) kurucu ile halef arasındaki güven, (2) halefin işletme dışında edindiği deneyim, (3) aile anayasasının varlığı. Model, 40 işletmeyle yapılan görüşmelere dayanmaktadır.
Kaynak: Güneş, H. (2021). Aile işletmelerinde kuşak devri: Üç halka modeli. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 210–228. [örnek amaçlı kurgusal kaynak]
Bu tezde, aile işletmelerinde kuşak devrini açıklamak için üç bileşenli bir model önerilmektedir. Modele göre başarılı devir; kurucu ile halef arasındaki güvene, halefin şirket dışında kazandığı deneyime ve yazılı bir aile anayasasının bulunmasına bağlıdır.
Beş türün özeti
| Tür | Kelimeler kimin? | Yapı kimin? | Fikir kimin? | Yazılım yakalar mı? |
|---|---|---|---|---|
| Birebir kopya | Başkasının | Başkasının | Başkasının | Genellikle evet |
| Atıflı ama tırnaksız | Başkasının | Başkasının | Başkasının (atıfla gösterilmiş) | Evet (atıf olsa da eşleşir) |
| Yamalı (mozaik) | Çoğu başkasının | Karışık | Başkasının | Kısmen, parçalı eşleşme |
| Eş anlamlı değiştirme | Değiştirilmiş | Başkasının | Başkasının | Bazen; araçlar giderek gelişiyor |
| Fikir intihali | Senin | Senin | Başkasının | Çoğu zaman hayır |
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Orijinal: “Küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin dijitalleşmesinin önündeki temel engel, finansman yetersizliğinden çok nitelikli insan kaynağı eksikliğidir.” (Tunç, 2022, s. 64) [kurgusal kaynak]
Metin intihali öz kontrolü
0/5Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar