Kaynak Bulma ve Literatür Taraması · Ders 3/14
Anahtar Kelime Belirleme ve Kavram Haritası
Araştırma sorunu kavramlara ayırmayı, her kavram için Türkçe-İngilizce eş anlamlılar bulmayı ve bir kavram haritası çizmeyi öğrenirsin.
Veri tabanları senin aklındaki soruyu değil, yazdığın kelimeleri arar. “Sosyal medyanın gençlerin uykusuna etkisi” diye yazdığında veri tabanı bu cümlenin tamamını ya da rastgele kelimeleri eşlemeye çalışır; önemli çalışmaların çoğu başka kelimelerle yazıldığı için gözünden kaçar. İyi bir tarama, iyi seçilmiş anahtar kelimelerle başlar.
- Anahtar kelime (keyword)
- Araştırma sorunun temel kavramlarını temsil eden ve veri tabanlarında arama yapmak için kullandığın kelime ya da kelime öbeğidir. Makalelerin altında yazarların belirlediği anahtar kelimeler de vardır; bunlar senin listen için iyi bir kaynaktır.
- Kontrollü sözcük (konu başlığı, thesaurus)
- Bazı veri tabanlarının kendi standart terim listesidir. Örneğin PubMed’de MeSH (Medical Subject Headings), ERIC’te ERIC Thesaurus, EBSCO veri tabanlarında “Subject Terms”. Yazar hangi kelimeyi kullanırsa kullansın, dizinleyici makaleye standart terimi atar; böylece eş anlamlı sorunu azalır.
Adım adım anahtar kelime çıkarma
- 1
Sorunu tek cümle yaz
Örnek: “Ergenlerde sosyal medya bağımlılığı ile uyku kalitesi arasında ilişki var mı?”
- 2
Temel kavramları ayır
Cümledeki bağlaçları, “ilişki, etki, var mı” gibi genel kelimeleri at. Kalan kavramlar: (1) ergen, (2) sosyal medya bağımlılığı, (3) uyku kalitesi. Çoğu soru 2–4 kavramdan oluşur.
- 3
Her kavram için eş anlamlıları yaz
Ergen: ergenlik, adölesan, genç, lise öğrencisi, ortaokul öğrencisi. İngilizce: adolescent, teen, teenager, youth, high school student.
- 4
Daha geniş ve daha dar terimleri ekle
Geniş: “internet bağımlılığı”, “problemli teknoloji kullanımı”. Dar: “Instagram kullanımı”, “TikTok”. Gerekirse taramayı genişletmek ya da daraltmak için kullanırsın.
- 5
Yazım ve tekil-çoğul farklarını not et
İngilizcede sleep/sleeping, adolescent/adolescents/adolescence; Amerikan-İngiliz yazımı: behavior/behaviour. Türkçede: öz yeterlik/öz-yeterlik/özyeterlik, sosyal medya/sosyal ağ.
- 6
Bulduğun ilk iyi makalelerden yeni terimler topla
Makalenin başlığına, özetine, anahtar kelimelerine ve veri tabanının atadığı konu başlıklarına bak. Listende olmayan terimleri ekle.
- 7
Kelimeleri kavram tablosuna yerleştir
Her kavram bir sütun olsun. Bu tablo bir sonraki derste Boolean arama cümlesine dönüşecek.
| Kavram 1: Ergen | Kavram 2: Sosyal medya bağımlılığı | Kavram 3: Uyku kalitesi | |
|---|---|---|---|
| Türkçe | ergen, ergenlik, adölesan, lise öğrencisi, ortaokul öğrencisi | sosyal medya bağımlılığı, problemli sosyal medya kullanımı, sosyal ağ bağımlılığı | uyku kalitesi, uyku sorunları, uykusuzluk, uyku süresi |
| İngilizce | adolescen*, teen*, youth, high school student* | "social media addiction", "problematic social media use", "social networking addiction" | "sleep quality", "sleep problems", insomnia, "sleep duration" |
| Kontrollü terim (örnek) | MeSH: Adolescent | MeSH: Social Media; Internet Addiction Disorder | MeSH: Sleep Quality; Sleep Wake Disorders |
Türkçe ve İngilizce eş anlamlılar: Neden ikisi de şart?
Türkiye’de yapılmış çalışmaların önemli bir kısmı Türkçe yayımlanır ve en güvenilir biçimde Türkçe anahtar kelimelerle bulunur (özellikle İngilizce özeti olmayan eski makaleler, tezler ve kitaplar). Uluslararası literatür ise büyük ölçüde İngilizcedir. Türkçe yazılmış makalelerin çoğunda İngilizce başlık ve özet (abstract) de bulunduğundan, TR Dizin ve DergiPark’ta İngilizce terimle arama da sonuç verebilir; ama Türkçe terimle aramayı asla atlama.
| Alan | Türkçe terim (ve varyantları) | İngilizce karşılıklar |
|---|---|---|
| Eğitim | akran zorbalığı, okul zorbalığı | peer bullying, school bullying, victimization |
| Eğitim | öz yeterlik / öz-yeterlik / özyeterlik | self-efficacy, self efficacy |
| Psikoloji | tükenmişlik, mesleki tükenmişlik | burnout, occupational burnout, job burnout |
| Sağlık | emzirme, anne sütü ile besleme | breastfeeding, breast feeding, lactation |
| Sağlık | hasta güvenliği, tıbbi hata | patient safety, medical error* |
| İşletme | örgütsel bağlılık | organizational commitment, organisational commitment |
| İşletme | işten ayrılma niyeti | turnover intention, intention to leave, quit intention |
| Mühendislik | derin öğrenme, evrişimli sinir ağı | deep learning, convolutional neural network*, CNN |
| Hukuk | kişisel verilerin korunması | personal data protection, data privacy, GDPR (AB bağlamı) |
| İlahiyat | din eğitimi, din öğretimi, değerler eğitimi | religious education, religious instruction, values education |
Arama: “öğretmenlerin teknoloji kullanmaya karşı tutumlarının etkisi nedir”
Kavram haritası
Kavram haritası, ana konunun ortada, ilişkili kavramların dallar hâlinde çevresinde yer aldığı bir şemadır. Kâğıda, beyaz tahtaya ya da XMind, MindMeister, draw.io gibi araçlara çizebilirsin. Amaç, konunun hangi alt başlıklardan oluştuğunu görmek, gözden kaçan kavramları fark etmek ve tarama sırasında kaybolmamaktır.
MERKEZ: Hemşirelerde tükenmişlik
├─ Tükenmişlik kavramı
│ ├─ Maslach modeli: duygusal tükenme, duyarsızlaşma, kişisel başarı
│ └─ Ölçme: Maslach Tükenmişlik Envanteri (Türkçe uyarlaması)
├─ Risk etkenleri
│ ├─ Vardiyalı / gece çalışma
│ ├─ İş yükü, hasta sayısı
│ └─ Rol çatışması, yönetici desteği
├─ Birimler
│ ├─ Yoğun bakım
│ ├─ Acil servis
│ └─ Onkoloji
├─ Sonuçlar
│ ├─ İşten ayrılma niyeti
│ ├─ Hasta güvenliği
│ └─ Uyku ve ruh sağlığı
└─ Müdahaleler
├─ Farkındalık (mindfulness) programları
└─ Kurumsal düzenlemeler
PICO ve benzeri çerçeveler
Sağlık bilimlerinde soruyu kavramlara ayırmak için yaygın kullanılan çerçeve PICO’dur: Population/Patient (hasta grubu ya da topluluk), Intervention (müdahale), Comparison (karşılaştırma), Outcome (sonuç). Nitel çalışmalar için SPIDER, kapsam derlemeleri için PCC (Population, Concept, Context) çerçeveleri de kullanılır.
Soru: Tip 2 diyabetli yaşlılarda hemşire liderliğinde verilen eğitim, standart bakıma göre HbA1c düzeyini düşürür mü?
P: Tip 2 diyabetli 65 yaş üstü bireyler / older adults, elderly, aged; "type 2 diabetes"
I: Hemşire liderliğinde eğitim / "nurse-led education", "nurse-led intervention"
C: Standart bakım / "usual care", "standard care"
O: HbA1c, glisemik kontrol / HbA1c, "glycemic control", "glycaemic control"
Araştırma sorum: ...........................................
Kavram 1: ............
Türkçe: ............ / ............ / ............
İngilizce: ............ / ............ / ............
Kontrollü terim (MeSH, ERIC vb.): ............
Kavram 2: ............
Türkçe: ............ / ............ / ............
İngilizce: ............ / ............ / ............
Kontrollü terim: ............
Kavram 3: ............
Türkçe: ............ / ............
İngilizce: ............ / ............
Kontrollü terim: ............
Daha geniş terimler: ............
Daha dar terimler: ............
Kullanmayacağım (taramayı saptıran) terimler: ............
Şablonu kopyalayın ya da Word olarak indirip kendi tezinize uyarlayın.
Kendini dene
Kendini dene
Anahtar kelime hazırlığım
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar