Kaynak Bulma ve Literatür Taraması · Ders 10/14
Kartopu Yöntemi: Geriye ve İleriye Atıf Takibi
Tek bir iyi makaleden yola çıkarak kaynakçasını (geriye) ve onu alıntılayanları (ileriye) izleyip literatürü sistemli biçimde genişletmeyi öğrenirsin.
Anahtar kelime aramaları ne kadar iyi olursa olsun bazı önemli çalışmaları kaçırırsın: farklı terim kullananları, eski temel eserleri, yeni yayımlananları. Kartopu yöntemi bu açığı kapatır. Bir makalenin kaynakçası geçmişe, onu alıntılayanlar geleceğe açılan birer kapıdır.
- Kartopu yöntemi (snowballing, citation chasing)
- Konuyla çok ilgili bir ya da birkaç “çekirdek” çalışmadan başlayıp atıf ilişkilerini izleyerek yeni kaynaklara ulaşma yöntemidir. Her yeni bulunan ilgili çalışma da aynı biçimde izlenir; böylece kaynak listesi kartopu gibi büyür.
| Yön | Ne yaparsın? | Ne bulursun? | Araç |
|---|---|---|---|
| Geriye doğru (backward) | Çekirdek makalenin kaynakçasını incelersin. | Daha eski çalışmalar, temel kuramlar, klasik eserler, ölçeklerin özgün kaynakları | Makalenin kaynakça bölümü; Web of Science “Cited References”; Scopus “References” |
| İleriye doğru (forward) | Çekirdek makaleyi alıntılayan sonraki yayınlara bakarsın. | Daha yeni çalışmalar, tekrarlar, eleştiriler, uygulamalar | Google Akademik “Alıntılayanlar”; Web of Science “Times Cited”; Scopus “Cited by”; TR Dizin atıfları; Semantic Scholar “Citations” |
Adım adım kartopu taraması
- 1
Çekirdek çalışmaları seç
Konuna en yakın 2–5 çalışma seç: tercihen yakın tarihli bir derleme, alanın çok alıntılanan temel makalesi ve Türkiye’den güçlü bir çalışma.
- 2
Geriye doğru tara
Kaynakçayı satır satır oku. Başlığı konunla ilgili olanları işaretle. Makalenin metninde bu kaynakların hangi bağlamda anıldığına bak; bu sana kaynağın neden önemli olduğunu söyler.
- 3
İşaretlediklerini bul ve ele
Her birini veri tabanında ya da Google Akademik’te bul, özetini oku, ilgiliyse kütüphanene ekle.
- 4
İleriye doğru tara
Çekirdek çalışmanın “Alıntılayanlar / Cited by” listesini aç. Liste uzunsa içinde ara (Google Akademik’te “Alıntı yapan makalelerde ara”) ya da yıl ve belge türüne göre filtrele.
- 5
Yeni çekirdekleri belirle
Bulduğun yeni çok ilgili çalışmaları ikinci tur için çekirdek yap ve aynı işlemi tekrarla.
- 6
Ne zaman durduğunu kaydet
Yeni turlarda hep aynı kaynaklar çıkmaya başladığında kartopu doygunluğa ulaşmıştır. Kaç tur yaptığını ve kaç kaynak eklediğini arama günlüğüne yaz.
Konu: Üniversite öğrencilerinde akademik erteleme ve mükemmeliyetçilik
Çekirdek 1: Yakın tarihli bir meta-analiz (2022, kurgusal)
• Geriye: Kaynakçada 96 kaynak → 23’ü ilgili → 17’si yeni (önceki aramalarda yoktu)
• İleriye: 210 alıntılayan (temsilî) → “Alıntı yapan makalelerde ara: university students” → 41 → 12’si yeni
Çekirdek 2: Türkiye’de 600 öğrenciyle yapılmış bir makale (2020, kurgusal)
• Geriye: 54 kaynak → 9’u yeni (çoğu Türkçe ölçek uyarlama çalışması)
• İleriye: 38 alıntılayan → 6’sı yeni
2. tur: Yeni bulunan 3 çok ilgili çalışma çekirdek yapıldı → yalnızca 4 yeni kaynak çıktı.
3. tur: 0 yeni kaynak → kartopu durduruldu.
Bir tezin kaynakçasındaki 150 kaynağı okumadan kendi kaynakçana eklemek.
Yalnızca 2014 tarihli çok alıntılanan bir derlemenin kaynakçasından kaynak toplamak; tezde 2014 sonrasına ait neredeyse hiç kaynak olmaması.
Kartopu yönteminin sınırlılıkları
- Atıf yanlılığı: Yazarlar daha çok olumlu sonuçlu ve İngilizce çalışmalara atıf yapma eğilimindedir; kartopu bu yanlılığı devralabilir.
- Kapalı ağlar: Belirli bir ekolün birbirini alıntılayan çalışmaları dışındaki görüşleri kaçırabilirsin.
- Türkçe literatürün görünmezliği: Uluslararası makaleler Türkçe çalışmalara nadiren atıf yapar. Türkiye çalışmalarını mutlaka Türkiye veri tabanlarında ayrıca ara.
- Bu nedenle kartopu, anahtar kelime aramasının tamamlayıcısıdır, yerine geçmez.
Kendini dene
Kendini dene
Kartopu taramam
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar