Kaynak Bulma ve Literatür Taraması · Ders 11/14
Okuma, Not Alma ve Literatür Matrisi
Makaleleri katmanlı ve stratejik okumayı, intihale düşmeden not almayı ve bulduklarını bir literatür matrisinde düzenlemeyi öğrenirsin.
Taramanın sonunda elinde 80, 150, belki 300 kaynak olacak. Hepsini baştan sona okumaya çalışırsan tezin hiç bitmez; hiç not almazsan da okuduklarının çoğu birkaç hafta içinde aklından çıkar. Bu derste hem hızlı hem derin okumayı ve okuduklarını yazmaya hazır hâle getiren bir sistem kurmayı öğreneceksin.
Katmanlı okuma: Üç geçiş
- 1
Geçiş – Eleme (2–5 dakika)
Başlık, özet, anahtar kelimeler. Sorun: “Bu çalışma araştırma soruma ya da alt başlıklarımdan birine katkı sağlıyor mu?” Hayırsa bırak; evetse etiketle.
- 2
Geçiş – Göz gezdirme (10–15 dakika)
Giriş bölümünün son paragrafları (amaç ve hipotezler), yöntem özeti (örneklem, ölçekler, desen), tablolar ve şekiller, tartışmanın ilk paragrafı ve sonuç. Matrise temel bilgileri bu aşamada gir.
- 3
Geçiş – Derin okuma (30–90 dakika)
Yalnızca en önemli çalışmalar için: tüm metni dikkatle oku, yöntemi eleştirel değerlendir, sınırlılıkları ve tartışmadaki yorumları not et, kaynakçasından kartopu yap.
Eleştirel okuma soruları
- Araştırma sorusu ve amacı net mi?
- Örneklem kim, kaç kişi, nasıl seçilmiş? Genelleme için uygun mu?
- Ölçme araçlarının geçerlik ve güvenirliği raporlanmış mı?
- Desen, soruyu yanıtlamaya uygun mu? (Ör. kesitsel bir çalışma neden-sonuç iddiasında bulunuyor mu?)
- Bulgular ve yorumlar tutarlı mı? Yazar verinin söylediğinden fazlasını iddia ediyor mu?
- Yazar sınırlılıkları belirtmiş mi? Senin fark ettiğin başka sınırlılık var mı?
- Bu çalışma diğerleriyle uyumlu mu, çelişiyor mu? Neden olabilir?
Not alma: İntihalden korunan sistem
Not alırken en büyük tehlike, makaleden kopyaladığın cümleleri aylar sonra kendi cümlen sanıp teze aktarmaktır. Bunu önlemenin yolu, notlarında doğrudan alıntıyı, kendi cümlenle aktarımı ve kendi yorumunu görsel olarak ayırmaktır.
| Not türü | Nasıl işaretle? | Örnek |
|---|---|---|
| Doğrudan alıntı | Tırnak içinde + sayfa numarası | “Tükenmişlik, uzun süreli iş stresine verilen bir tepkidir” (s. 12) |
| Kendi cümlenle aktarım (parafraz) | Başına [P] koy, kaynağı yaz | [P] Yazarlar tükenmişliği kronik iş stresinin sonucu olarak tanımlıyor (Yılmaz, 2021). |
| Kendi yorumun | Başına [B] (ben) ya da [Y] (yorum) koy | [B] Örneklem yalnızca özel hastanelerden; kamu hastaneleri için genellenemez. Benim çalışmam bu boşluğu doldurabilir. |
Hemşirelerin iş yükü arttıkça duygusal tükenme düzeyleri anlamlı biçimde artmaktadır ve bu durum hasta güvenliğini olumsuz etkilemektedir.
(Kaynak, sayfa ve tırnak yok; bu cümle makaleden mi kopyalandı, kendi cümlen mi, belli değil.)
Literatür matrisi (özet tablosu)
- Literatür matrisi
- Okuduğun çalışmaların temel özelliklerini satır satır, aynı sütun başlıklarıyla kaydettiğin tablodur. Excel, Google E-Tablolar, LibreOffice Calc ya da bir Word tablosunda tutulabilir. Matris, çalışmaları yan yana koyup karşılaştırmayı, ortak temaları ve boşlukları görmeyi sağlar. Sentezin ham maddesidir.
| Kaynak | Ülke / Örneklem | Desen ve araçlar | Temel bulgu | Sınırlılık | Tema |
|---|---|---|---|---|---|
| Aksoy ve Çelik (2021) | Türkiye; 512 lise öğrencisi | Kesitsel; Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi | Bağımlılık puanı arttıkça uyku kalitesi düşüyor (orta düzey ilişki) | Öz bildirim; tek il | İlişki; Türkiye örneklemi |
| Brown vd. (2020) | İngiltere; 1.200 ergen | Boylamsal (2 yıl); günlük ekran süresi, uyku süresi | Gece yatmadan önce kullanım bir yıl sonraki kısa uyku süresini yordamış | Platform ayrımı yok | Zamanlama; zamansal öncelik (boylamsal kanıt, nedensellik değil) |
| Erdem (2022) – YL tezi | Türkiye; 300 ortaokul öğrencisi | Kesitsel; ölçek + yarı yapılandırılmış görüşme | Yatakta telefon kullananlarda uykuya dalma süresi uzun | Küçük nitel alt örneklem | Yatak odasında cihaz |
| Lee ve Park (2023) | Güney Kore; 800 öğrenci | Deneysel; 2 haftalık gece kısıtlama müdahalesi | Müdahale grubunda uyku kalitesi iyileşmiş | Kısa süre; izlem yok | Müdahale |
| Santos vd. (2024) | 18 çalışmanın meta-analizi | Meta-analiz | Problemli kullanım ile kötü uyku arasında küçük-orta düzey ilişki | Çalışmaların çoğu kesitsel | Genel kanıt düzeyi |
Kendi matrisini kurmak
- 1
Sütunlarını seç
Temel sütunlar: Kaynak (yazar, yıl), Amaç, Ülke/Örneklem, Desen, Veri toplama araçları, Analiz, Temel bulgular, Sınırlılıklar, Tema/etiket, Kendi notum. Alanına göre ekle: nitel çalışmalarda “kuramsal yaklaşım”, hukukta “ilgili mevzuat/karar”, mühendislikte “veri seti, algoritma, başarım ölçütü”.
- 2
Her çalışmayı bir satıra işle
İkinci okuma geçişinde doldur. Kısa ve kendi cümlelerinle yaz.
- 3
Tema sütununu tutarlı kullan
Aynı temaya hep aynı etiketi ver (ör. “müdahale”, “Türkiye örneklemi”, “boylamsal”). Böylece filtreleyip sıralayabilirsin.
- 4
Düzenli aralıklarla sırala ve filtrele
Temaya, yıla, desene ya da bulgu yönüne göre sırala. Hangi temada çok, hangisinde az çalışma var? Bulgular nerede çelişiyor?
- 5
Boşlukları not et
Ör. “Türkiye’de boylamsal çalışma yok”, “ortaokul düzeyinde müdahale çalışması yok”. Bu notlar araştırma gerekçeni yazarken doğrudan kullanılır.
No | Kaynak (Yazar, Yıl) | Başlık | Tür (makale/tez/kitap) | Amaç / Soru | Ülke | Örneklem (n, özellik) | Desen | Veri toplama araçları | Analiz | Temel bulgular | Sınırlılıklar | Tema / Etiket | Tezde nerede kullanacağım | Kendi yorumum
Şablonu kopyalayın ya da Word olarak indirip kendi tezinize uyarlayın.
Kaynak: Öztürk (2023) – kurgusal
Amaç: İlahiyat fakültesi öğrencilerinin din eğitiminde dijital materyal kullanımına ilişkin deneyimlerini anlamak
Örneklem: 14 öğrenci, amaçlı örnekleme
Desen: Olgubilim; yarı yapılandırılmış görüşme
Analiz: İçerik analizi, MAXQDA
Temel bulgular: Üç tema – erişim kolaylığı, güvenilirlik kaygısı, öğretim elemanı rehberliği ihtiyacı
Sınırlılık: Tek fakülte, gönüllülük yanlılığı
Tema: Dijital materyal; öğrenci deneyimi
Tezde kullanım: Kuramsal çerçeve 2.3; tartışmada güvenilirlik kaygısı bulgumla karşılaştırma
Kendi yorumum: Güvenilirlik kaygısı benim nicel bulgularımla örtüşüyor.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Okuma ve not sistemim
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar