Kaynak Bulma ve Literatür Taraması · Ders 12/14
Özetlemekten Sentezlemeye
Çalışmaları tek tek özetlemek yerine temalar altında karşılaştıran, çelişkileri yorumlayan ve boşluğu gösteren bir literatür metni yazmayı öğrenirsin.
Jürilerin tezlerde en sık eleştirdiği konulardan biri, literatür bölümünün “ansiklopedi gibi” yazılmasıdır: “Yılmaz (2018) şunu buldu. Kaya (2019) şunu buldu. Demir (2020) şunu buldu…” Bu bir kaynak listesidir, literatür taraması değil. Sentez, kaynakları bir araya getirerek tek tek kaynakların söylemediği bir şeyi söylemektir.
- Sentez
- Birden fazla çalışmanın bulgularını, yöntemlerini ve görüşlerini ortak temalar altında birleştirip karşılaştırarak alanın genel durumu, uzlaşı ve çelişki noktaları ve açık kalan sorular hakkında bütünleşik bir yorum ortaya koymaktır.
| Özetleme | Sentezleme | |
|---|---|---|
| Düzenleme birimi | Kaynak (her paragraf bir çalışma) | Tema / fikir (her paragraf bir iddia) |
| Cümle öznesi | Yazar: “Kaya (2019) … bulmuştur.” | Fikir: “İş yükü ile tükenmişlik arasındaki ilişki … (Kaya, 2019; Demir, 2020).” |
| İlişki | Çalışmalar arası bağlantı yok | Benzerlik, farklılık, çelişki, gelişim gösterilir |
| Yazarın sesi | Yok ya da çok az | Değerlendirme ve yorum var |
| Sonuç | Okuyucu “Peki ne olmuş?” der | Okuyucu araştırma boşluğunu görür |
Yılmaz (2018) ortaokul öğrencileriyle yaptığı çalışmada akran zorbalığının akademik başarıyı düşürdüğünü bulmuştur. Kaya (2019) lise öğrencileriyle yaptığı çalışmada zorbalığa uğrayanların okula aidiyetinin düşük olduğunu belirlemiştir. Demir (2020) ise ilkokulda zorbalık ile başarı arasında ilişki bulamamıştır. Arslan (2021) zorbalığın kaygıyı artırdığını saptamıştır.
Sentez için kullanabileceğin ilişki türleri
- Uzlaşı: Çalışmaların çoğu aynı yönde bulgu veriyor. “… tutarlı biçimde raporlanmıştır.”
- Çelişki: Bulgular farklı. “Buna karşın …”, “Bu bulguların aksine …”
- Açıklama: Çelişkinin olası nedeni (örneklem, ölçek, kültür, desen). “Bu farklılık, … kaynaklanıyor olabilir.”
- Gelişim: Konunun zaman içinde nasıl değiştiği. “İlk çalışmalar … odaklanırken, son on yılda …”
- Yöntemsel değerlendirme: Kanıtın gücü. “Çalışmaların çoğunun kesitsel olması neden-sonuç çıkarımını sınırlamaktadır.”
- Boşluk: Henüz çalışılmamış alan. “… ise henüz incelenmemiştir.”
Uzlaşı:
• konusunda yapılan çalışmalar, olduğunu tutarlı biçimde göstermektedir (A, yıl; B, yıl; C, yıl).
• Farklı örneklemlerde yürütülen araştırmalar benzer sonuçlara ulaşmıştır ().
Çelişki:
• Ancak bazı çalışmalarda bulunmamıştır ().
• Bu bulgular, gösteren çalışmalarla () çelişmektedir.
Açıklama:
• Bu farklılık, çalışmalarda kullanılan ölçme araçlarının farklılığından kaynaklanıyor olabilir.
• Çelişkili bulguların bir nedeni, örneklemlerin yaş aralığındaki farklılık olabilir.
Gelişim:
• Alandaki erken çalışmalar odaklanırken, son yıllarda ilgi artmıştır.
Yöntemsel değerlendirme:
• Mevcut kanıtın büyük kısmı kesitsel çalışmalara dayandığından
Boşluk:
• Bununla birlikte, konusunda Türkiye’de yapılmış bir çalışmaya rastlanmamıştır.
• değişkeninin aracı rolü ise henüz incelenmemiştir.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Adım adım: Matristen sentez paragrafına
- 1
Matrisi temaya göre sırala
Ör. “İlişki”, “Zamanlama”, “Müdahale” temaları ayrı gruplar hâline gelir.
- 2
Her tema için bir ana iddia yaz
Ör. “Problemli sosyal medya kullanımı ile düşük uyku kalitesi arasında ilişki tutarlı biçimde bulunmuştur.” Bu, paragrafın konu cümlesidir.
- 3
İddiayı destekleyen çalışmaları grupla
Aynı yöndeki çalışmaları tek parantez içinde birlikte an.
- 4
Farklılıkları ve nedenlerini ekle
Çelişen çalışma var mı? Matristeki yöntem ve örneklem sütunları olası nedeni gösterir.
- 5
Kanıtın gücünü değerlendir
Desenler ne kadar güçlü? Örneklemler ne kadar temsilî?
- 6
Paragrafı boşlukla ya da kendi çalışmana köprüyle bitir
Ör. “Ancak Türkiye’de bu ilişkiyi boylamsal olarak inceleyen bir çalışma bulunmamaktadır.”
Ergenlerde problemli sosyal medya kullanımı ile uyku kalitesi arasındaki olumsuz ilişki, Türkiye’de lise ve ortaokul öğrencileriyle yürütülen çalışmalarda gözlenmiştir (Aksoy ve Çelik, 2021; Erdem, 2022). Farklı ülkelerden 18 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analiz, ilişkinin küçük ile orta düzey arasında olduğunu raporlamıştır (Santos vd., 2024). Bununla birlikte mevcut kanıtın büyük kısmı kesitsel çalışmalara dayanmakta, bu da ilişkinin yönü hakkında çıkarım yapmayı güçleştirmektedir. Az sayıdaki boylamsal ve deneysel çalışma, özellikle yatmadan önceki kullanımın sonraki uyku süresini yordadığını (Brown vd., 2020) ve gece kullanımını kısıtlayan müdahalelerin uyku kalitesini iyileştirebildiğini (Lee ve Park, 2023) göstererek kullanımın zamanlamasının belirleyici olabileceğine işaret etmektedir. Ne var ki Türkiye’de yapılan çalışmalar yalnızca kesitsel desenlerle sınırlı kalmış; kullanım zamanlamasının etkisini boylamsal olarak inceleyen bir araştırmaya rastlanmamıştır.
Öztürk (2019) yaşlılarda düşme korkusunun fiziksel aktiviteyi azalttığını belirtmiştir. Şen (2021) de düşme korkusunun yaşam kalitesini düşürdüğünü bulmuştur.
Literatürde dönüşümcü liderlik ile ilgili birçok çalışma vardır. Bu çalışmalarda farklı sonuçlar bulunmuştur.
Kendini dene
Kendini dene
“Aydın (2019) üniversite öğrencilerinde fiziksel aktivitenin depresyon belirtilerini azalttığını bulmuştur. Bozkurt (2020) düzenli egzersiz yapan öğrencilerin daha az kaygı yaşadığını belirtmiştir. Cengiz (2022) ise kız öğrencilerde fiziksel aktivite ile depresyon arasında anlamlı ilişki bulamamıştır.”
Sentez kontrolü (literatür bölümümü gözden geçirirken)
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar