Tezden Makale Nasıl Çıkarılır? 150 Sayfalık Tezi 8.000 Kelimelik Makaleye Dönüştürme Rehberi

Tezinizi bitirdiniz, savundunuz ve şimdi o yüzlerce sayfanın bir rafta tozlanmasını istemiyorsunuz. Haklısınız: Tez bir başlangıçtır, makale ise o emeği bilim dünyasına taşıyan araçtır. Bu rehberde 150 sayfalık bir tezi, bir hakemli dergiye gönderilebilecek 6.000–8.000 kelimelik bir makaleye dönüştürmenin 10 adımını; bölüm bölüm dönüştürme tablosu, önce/sonra örnekleri ve hazır beyan metinleriyle anlatıyoruz.

Kısa yanıt

Tezden makale çıkarmak için: (1) tezdeki tek bir araştırma sorusuna odaklanın, (2) önce hedef dergiyi seçin, (3) tezi IMRAD yapısına göre yeniden kurgulayın, (4) literatürü 10–20 sayfadan 2–3 sayfaya indirin, (5) yöntemi tekrarlanabilir ama kısa yazın, (6) yalnızca o soruya yanıt veren bulguları alın, (7) tartışmayı özgün katkı etrafında yeniden yazın, (8) başlık ve özeti makale için baştan yazın, (9) makalenin tezden üretildiğini beyan edin, (10) yazarlık sırasını danışmanınızla netleştirip dergiye gönderin. Tezi kesip yapıştırmak değil, yeniden yazmak gerekir.

Tez ile makale arasındaki temel fark

Tez, jüriye “Bu konuyu her yönüyle öğrendim” demek için yazılır. Makale ise meşgul bir editöre ve hakeme “Bu çalışma alana şu yeni şeyi katıyor” demek için yazılır. Bu yüzden tezden makale çıkarmak bir kısaltma işi değil, odak değiştirme işidir.

Tezden makale çıkarırken en sık yapılan hata, tezin içindekiler tablosunu korumaya çalışmaktır. Makale, tezin küçültülmüş bir kopyası değildir; tezden alınan malzemeyle yeniden inşa edilen yeni bir metindir.

Adım 1: Tek bir hikâye seçin

Tezinizde muhtemelen 3–6 araştırma sorusu var. Makale için bunlardan en güçlü, en özgün ve en çok merak uyandıran birini seçin. Kendinize şu soruyu sorun:

“Bu tezde, alandaki bir araştırmacının ‘Bunu bilmiyordum’ diyeceği bulgu hangisi?”

O bulgu makalenizin merkezidir. Diğer sorular ya ikinci bir makaleye kalır ya da hiç kullanılmaz; bu bir kayıp değil, odak kazancıdır.

Örnek: “Lisans öğrencilerinde akademik erteleme” konulu bir yüksek lisans tezinde 5 araştırma sorusu var: erteleme düzeyi, cinsiyete göre fark, sınıf düzeyine göre fark, öz düzenleme ile ilişki ve sınav kaygısının aracı rolü. Makale için en özgün olan “sınav kaygısının öz düzenleme ile erteleme arasındaki aracı rolü” seçilir. Cinsiyet ve sınıf karşılaştırmaları ise ya kısa bir betimsel paragrafa iner ya da hiç alınmaz.

Adım 2: Yazmaya başlamadan dergiyi seçin

Dergiyi en sona bırakmak, makaleyi iki kez yazmak demektir. Hedef dergi şunları belirler: kelime sınırı, atıf stili, özet uzunluğu, başlık yapısı, dil (Türkçe ya da İngilizce) ve genişletilmiş özet gibi ek gereklilikler.

Seçerken şunlara bakın:

• Derginin amaç ve kapsamı konunuzla örtüşüyor mu?
• Son 2–3 sayısında benzer yöntemle yapılmış çalışmalar var mı?
• Dizini (TR Dizin, Scopus, Web of Science) hedeflerinize uygun mu?
• Yazım kuralları ve şablonu neler istiyor?

Dergi seçimi ve yırtıcı dergilerden korunma için Hakemli dergide makale nasıl yayınlanır? rehberimize ve Dergi seçimi dersine bakın.

Adım 3: Tez bölümlerini makale bölümlerine eşleyin

Aşağıdaki tablo, tipik bir Türk tezinin bölümlerinin makalede nereye ve ne kadar kısalarak taşındığını gösterir. Kelime sayıları 8.000 kelimelik bir makale içindir.

IMRAD yapısının mantığını ayrıntılı görmek için IMRAD yapısı: makalenin iskeleti dersine bakın.

Adım 4: Literatürü acımasızca kısaltın

Tezin kuramsal çerçeve bölümü genellikle 20–40 sayfadır ve makalede 2–3 sayfaya inmelidir. Bu, tezden makaleye geçişin en zor ama en önemli adımıdır.

Kısaltma kuralları:

• Ders kitabı bilgisini çıkarın. “Motivasyon, Latince movere kökünden gelir…” gibi tanımlar ve tarihçeler makaleye girmez.
• Kronolojik özetleri sentezle değiştirin. “Yılmaz (2015) şunu buldu. Kaya (2017) şunu buldu.” yerine bulguları ortak bir iddia altında toplayın.
• Yalnızca boşluğa giden yolu anlatın. Her paragraf okuru “bu çalışma neden gerekli?” sorusunun cevabına biraz daha yaklaştırmalıdır.
• Güncelleyin. Tez yazıldıktan sonra yayımlanan çalışmaları ekleyin; hakemler son 3–5 yılın literatürüne özellikle bakar.

Önce (tezden):

Yılmaz (2015) üniversite öğrencileriyle yaptığı çalışmada öz düzenleme ile erteleme arasında negatif bir ilişki bulmuştur. Kaya (2017) da lise öğrencileriyle yaptığı çalışmada benzer bir sonuca ulaşmıştır. Demir ve Aksoy (2018) ise öz düzenlemenin alt boyutlarından planlamanın ertelemeyi en güçlü yordayan değişken olduğunu belirlemiştir. Öztürk (2019) çalışmasında…

Sonra (makale için):

Öz düzenleme ile akademik erteleme arasındaki negatif ilişki, farklı yaş gruplarında tutarlı biçimde gösterilmiştir (Demir & Aksoy, 2018; Kaya, 2017; Yılmaz, 2015). Ancak bu ilişkinin hangi psikolojik süreçler aracılığıyla ortaya çıktığı, özellikle sınav dönemleri gibi yüksek baskı altındaki dönemlerde, yeterince incelenmemiştir.

İkinci metin dört çalışmayı tek cümlede toplar ve hemen araştırma boşluğuna geçer. Girişi bu mantıkla kurmanın adımları için Girişi CARS modeliyle yazmak dersine bakın.

Adım 5: Yöntemi öz ama tekrarlanabilir yazın

Yöntem bölümü, başka bir araştırmacının çalışmanızı tekrarlayabileceği kadar ayrıntılı, ama gereksiz açıklamalardan arınmış olmalıdır.

İpucu: Tezde kullandığınız ölçeklerin geçerlik-güvenirlik çalışmalarını uzun uzun anlatmak yerine, ölçeğin uyarlama çalışmasına atıf yapıp bu örneklemde elde ettiğiniz güvenirlik katsayısını verin.

Adım 6: Yalnızca sorunuza yanıt veren bulguları alın

Tezde 25 tablo olabilir; makalede genellikle 3–6 tablo ve şekil yeterlidir. Seçtiğiniz araştırma sorusuna doğrudan yanıt vermeyen her analizi çıkarın.

• Betimsel istatistikleri tek bir tabloda toplayın (ortalama, standart sapma, korelasyonlar).
• Ana analizi (ör. aracılık analizi) bir tabloda ve gerekiyorsa bir şekilde verin.
• Etki büyüklüklerini ve güven aralıklarını raporlayın; hakemler bunu giderek daha fazla bekliyor.
• Tablolardaki bilgiyi metinde tekrar etmeyin; metinde yalnızca en önemli sonucu yorumsuz biçimde söyleyin.

Adım 7: Tartışmayı özgün katkı etrafında yeniden yazın

Tezin tartışma bölümü çoğunlukla bulguları tek tek literatürle karşılaştırır. Makalede tartışma şu sırayla kurgulanmalıdır:

1. Ana bulgu: Çalışmanın en önemli sonucu, tek paragrafta.
2. Literatürle karşılaştırma: Bulgu hangi çalışmaları destekliyor, hangilerinden ayrışıyor ve neden?
3. Kuramsal ve uygulamaya dönük katkı: Bu bulgu alanda neyi değiştiriyor? Öğretmenler, yöneticiler ya da politika yapıcılar için ne anlama geliyor?
4. Sınırlılıklar: Dürüst ve kısa; her sınırlılık için gelecekte nasıl aşılabileceğini önerin.
5. Sonuç: 3–5 cümlede “bu çalışma ne kattı?” sorusunun yanıtı.

Hakemlerin tezden üretilen makalelere en sık yaptığı eleştiri: “Tartışma, bulguların tekrarından ibaret.” Her paragrafın literatürle bir bağ kurduğundan ve yeni bir yorum sunduğundan emin olun.

Adım 8: Başlığı ve özeti baştan yazın

Tez başlıkları genellikle uzun ve betimseldir. Makale başlığı ise ana bulguyu ya da özgün katkıyı öne çıkarmalı ve arama motorlarında bulunabilir olmalıdır.

Makale özeti ise amaç, yöntem, bulgular ve sonuç sırasını izleyen, 150–250 kelimelik bağımsız bir metin olmalıdır. Tez özetini kısaltmak yerine bu dört soruya birer-ikişer cümleyle yanıt vererek baştan yazın. Ayrıntılar için Makale başlığı, özet ve anahtar kelimeler dersine bakın.

Anahtar kelimeler: Başlıkta zaten geçen kelimeleri tekrar etmek yerine, okurların arama yaparken kullanacağı farklı terimleri seçin (ör. başlıkta “erteleme” varsa anahtar kelimelere “öz düzenlemeli öğrenme”, “aracılık analizi” gibi terimler ekleyin).

Adım 9: Makalenin tezden üretildiğini beyan edin

Bu beyan hem etik bir zorunluluk hem de benzerlik raporunda tezinizle çıkacak eşleşmenin açıklamasıdır. Dergiler bunu genellikle başlık sayfasında yıldızlı dipnotla, teşekkür bölümünde ya da ayrı bir beyan alanında ister.

Türkçe beyan örneği:

Bu makale, birinci yazarın Prof. Dr. Ad Soyad danışmanlığında [Üniversite] [Enstitü]'nde 2025 yılında tamamladığı “[Tezin tam başlığı]” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir.

İngilizce beyan örneği:

This article is derived from the first author's master's thesis entitled “[Thesis title]”, completed in 2025 at [Institute], [University], under the supervision of Prof. Dr. [Name Surname].

Kör hakemlik notu: Bu beyan, yazarları tanıtacağı için hakemlere giden dosyadan çıkarılmalı ve yalnızca başlık sayfasında kalmalıdır. Kabulden sonra makaleye eklenir.

Adım 10: Benzerlik ve yazarlık konularını netleştirin

Benzerlik oranı

Tezler YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde erişime açıldığı için iThenticate ve Turnitin gibi programlar makalenizi tezinizle eşleştirebilir. Bu durumda:

• Beyanı mutlaka yapın; çoğu editör, beyan edilen tez eşleşmesini değerlendirme dışında tutar.
• Metni tezden kopyalamak yerine yeniden yazın. Bu hem benzerliği düşürür hem de makaleyi daha akıcı hâle getirir.
• Derginin kendi kendine intihal ve tezden üretilen yayın politikasını okuyun; bazı dergiler belirli bir benzerlik sınırı koyar.
• Tezinize erişim ambargosu koyduysanız bile yayın sonrası benzerlik raporlarında eşleşme çıkabileceğini unutmayın.

Benzerlik raporunuzda kendi çalışmanızın çıktığı durumlar için Kendi eski çalışmam yüzünden oran yüksek sorusuna, kavramlar için sözlükteki Kendi kendine intihal maddesine bakın.

Danışman ve yazarlık sırası

Türkiye'de tezden üretilen makalelerde öğrencinin birinci, danışmanın ikinci yazar olması yaygın bir uygulamadır. Ancak yazarlık bir unvan değil, katkı meselesidir. Uluslararası yayın etiği ölçütlerine göre bir kişinin yazar olabilmesi için genellikle:

• Çalışmanın tasarımına, verilerin analizine ya da yorumuna önemli katkı sağlamış olması,
• Makalenin yazımında ya da eleştirel revizyonunda yer alması,
• Gönderilecek son hâli onaylaması ve çalışmanın sorumluluğunu paylaşması gerekir.

Yazarlık sırasını ve sorumlu yazarı yazıma başlamadan önce danışmanınızla açıkça konuşun. Katkıların kayıt altına alınması için birçok dergi CRediT sınıflamasıyla bir yazar katkı beyanı ister. Katkısı olmayan kişileri yazar yapmak haksız yazarlık, katkısı olanı yazmamak ise ayrı bir etik sorundur. Ayrıntılar için ORCID, yazar adı ve yazarlık sırası dersine bakın.

Bir tezden birden fazla makale: Dilimleme tuzağı

Kapsamlı bir doktora tezinden 2–4 makale çıkması doğaldır. Ancak her makalenin:

• Ayrı bir araştırma sorusuna yanıt vermesi,
• Kendi başına anlamlı ve bütünlüklü olması,
• Diğer makalelerle aynı bulguları tekrar etmemesi gerekir.

Aynı veri setinden çıkan bulguları yapay biçimde küçük parçalara bölerek yayın sayısını artırmaya dilimleme (salami slicing), aynı bulguları ikinci kez yayımlamaya ise tekrar yayım denir. Her ikisi de yayın etiği ihlalidir. Aynı veri setinden ikinci bir makale yazıyorsanız ilk makaleye atıf yapın ve kapak mektubunda editöre iki makalenin farkını açıklayın.

Gerçekçi bir zaman planı

İpucu: Bölümleri tezdeki sırayla değil, yukarıdaki sırayla yazın. Yöntem ve bulgular elinizde hazırdır; giriş ve tartışmayı bunlara göre kurmak çok daha kolaydır.

Göndermeden önce kontrol listesi

• Makale tek bir araştırma sorusuna odaklanıyor ve özgün katkı girişte açıkça yazılı
• Hedef derginin kelime sınırına, atıf stiline ve şablonuna uyuldu
• Literatür 2–3 sayfaya indirildi ve son 3–5 yılın çalışmaları eklendi
• Tezden doğrudan kopyalanmış paragraf yok; metin makale için yeniden yazıldı
• Yalnızca araştırma sorusuna yanıt veren tablolar kaldı (genellikle 3–6 tablo/şekil)
• Tartışma bulguları tekrar etmiyor; literatürle karşılaştırıyor ve katkıyı açıklıyor
• Başlık ve özet makale için baştan yazıldı
• Tezden üretildiği beyanı başlık sayfasında; kör dosyadan çıkarıldı
• Yazarlık sırası ve sorumlu yazar danışmanla netleşti; katkı beyanı hazır
• Kaynakçada yalnızca makalede atıf yapılan kaynaklar var ve hepsi doğrulandı

Kaynakçanızı tezdeki stilden derginin istediği stile (örneğin APA 7'den ISNAD 2'ye) dakikalar içinde çevirmek için ücretsiz Kaynakça Oluşturucuyu, kaynaklarınızın gerçekten var olduğunu kontrol etmek için Kaynak Doğrulayıcıyı kullanabilirsiniz.

Sonuç

Tezden makale çıkarmanın formülü basittir ama emek ister: tek bir hikâye seçin, dergiyi baştan belirleyin, tezi kesip yapıştırmak yerine makale okuyucusu için yeniden yazın ve tezden üretildiğini dürüstçe beyan edin. Bu adımları izlediğinizde yıllarca emek verdiğiniz tez, hakemli bir dergide yayımlanarak hem akademik kariyerinize hem de alanınıza kalıcı bir katkı sunar. Konuyu örneklerle derinlemesine öğrenmek için Tezden makale üretmek dersine ve ücretsiz Hakemli Makale Yayını programına göz atın.