Hakemli Dergide Makale Nasıl Yayınlanır? Gönderimden Kabule Adım Adım Rehber

Hakemli dergide makale yayınlamak; konuyu bulmaktan çok doğru dergiyi seçmek, derginin kurallarına tam uymak ve hakem sürecini doğru yönetmek işidir. Bu rehberde bir makalenin gönderimden kabule kadar geçtiği 9 adımı, örnek kapak mektubu ve hakem yanıtıyla birlikte anlatıyoruz.

Kısa yanıt

Hakemli dergide makale yayınlamak için: (1) makalenizi IMRAD yapısında tamamlayın, (2) kapsamı ve dizini size uygun bir dergi seçin, (3) derginin yazım kurallarına göre biçimlendirin, (4) benzerlik raporu, etik kurul onayı ve ORCID gibi belgeleri hazırlayın, (5) kapak mektubuyla birlikte derginin sistemi (örneğin DergiPark) üzerinden gönderin, (6) hakem yorumlarına madde madde yanıt verip düzeltin. Süreç Türkiye'deki dergilerde genellikle 3 ile 9 ay sürer.

Hakemli dergi nedir?

Hakemli dergi, gönderilen makalelerin yayımlanmadan önce alanında uzman, bağımsız akademisyenler (hakemler) tarafından değerlendirildiği dergidir. Türkiye'de en yaygın yöntem çift taraflı kör hakemliktir: yazar hakemi, hakem de yazarı bilmez. Hakem değerlendirmesi, bir yayını “bilimsel” kılan temel kalite filtresidir; bu yüzden akademik yükseltmelerde, doçentlik başvurularında ve burslarda esas alınan yayınlar hakemli dergilerdeki yayınlardır.

Kavramın ayrıntısı için sözlükte Hakemli dergi ve Kör hakemlik maddelerine bakabilirsiniz.

Adım 1: Makaleyi IMRAD yapısında tamamlayın

Hakemli dergilerdeki araştırma makalelerinin çoğu IMRAD iskeletini kullanır: Giriş (Introduction), Yöntem (Method), Bulgular (Results) ve Tartışma (Discussion). Göndermeden önce makalenizin şu soruları net yanıtladığından emin olun:

• Giriş: Bu konuda ne biliniyor, eksik olan ne ve bu çalışma o boşluğu nasıl dolduruyor?
• Yöntem: Başka bir araştırmacı bu çalışmayı tekrarlayabilir mi?
• Bulgular: Bulgular yorum katılmadan, tablo ve şekillerle açıkça sunuluyor mu?
• Tartışma: Bulgular literatürle karşılaştırılıyor mu, sınırlılıklar dürüstçe yazılmış mı?

Editörlerin ilk baktığı yer başlık, özet ve girişin son paragrafıdır. Çalışmanın özgün katkısını bu üç yerde tek cümleyle söyleyemiyorsanız, makale henüz gönderime hazır değildir.

Girişi güçlü kurmak için Girişi CARS modeliyle yazmak ve iskelet için IMRAD yapısı derslerine bakın. Tezinizden makale çıkarıyorsanız Tezden makale üretmek dersi, 150 sayfalık bir metni 6–8 bin kelimeye indirmenin adımlarını anlatır.

Adım 2: Doğru dergiyi seçin

Ret nedenlerinin önemli bir kısmı aslında yanlış dergi seçimidir. Bir dergiyi seçerken şu beş ölçüte bakın:

Türkiye'deki dergilerin büyük çoğunluğu DergiPark üzerinden yayın yapar ve çoğu yazardan ücret almaz. TR Dizin, TÜBİTAK ULAKBİM'in ulusal dizinidir; Scopus ve Web of Science ise uluslararası dizinlerdir. Hangi dizinin akademik değerlendirmede ne kadar karşılığı olduğu kurumunuzun ve ilgili yönetmeliğin güncel ölçütlerine göre değişir; başvuru yapacaksanız bu ölçütleri kendi kurumunuzdan kontrol edin.

Pratik ipucu: Kaynakçanızda en sık atıf yaptığınız 3–4 dergi, çoğu zaman en doğru adaylardır. Konunuzla ilgili tartışmanın zaten o dergilerde yürüdüğünü gösterir.

Ayrıntılar için Dergi seçimi: kapsam, indeksler ve metrikler dersine, karar veremiyorsanız Dergi seçemiyorum sorusuna bakın.

Yırtıcı dergilere dikkat

E-postayla “makalenizi 7 günde yayınlayalım” diyen, ücret isteyen ve hakem sürecini atlayan dergilere yırtıcı dergi denir. Bu dergilerdeki yayınlar akademik değerlendirmede kabul görmeyebilir ve makalenizi kalıcı olarak “yakabilir”. Uyarı işaretleri:

• Davetsiz e-posta ile yayın teklifi ve aşırı övgü dolu dil
• Çok kısa sürede kabul vaadi (birkaç gün ya da 1–2 hafta)
• Kapsamın çok geniş olması (ör. “tüm bilim dalları”)
• Ücretin kabulden sonra ya da belirsiz biçimde istenmesi
• İddia edilen dizinlerde aslında yer almama

Şüphelendiğiniz bir dergiyi Scopus kaynak listesinden ve Web of Science'ın Master Journal List'inden kendiniz kontrol edin. Ayrıntılı kontrol listesi için Yırtıcı dergiler ve sahte konferanslar dersine ve Yırtıcı dergi mi anlamıyorum sorusuna bakın.

Adım 3: Derginin yazım kurallarına birebir uyun

Her derginin bir yazar rehberi (yazım kuralları) vardır. Masa reddinin en kolay önlenebilecek nedeni bu kurallara uyulmamasıdır. Kontrol edin:

• Kelime sınırı: Özet (çoğunlukla 150–250 kelime) ve tam metin (çoğunlukla 5.000–9.000 kelime)
• Atıf stili: APA 7, ISNAD 2, Chicago, IEEE…
• Başlık yapısı: Türkçe ve İngilizce başlık, özet ve anahtar kelimeler
• Genişletilmiş özet: Bazı Türkçe dergiler 750–1.500 kelimelik İngilizce genişletilmiş özet ister
• Şablon: Birçok dergi Word şablonu verir; metni şablona yerleştirin
• Kör hakemlik: Yazar adlarını, kurumları ve kendinizi ele veren ifadeleri metinden çıkarın

Kaynakçanızı derginin istediği stile çevirmek için ücretsiz Kaynakça Oluşturucuyu kullanabilirsiniz: DOI ya da başlıkla kaynakları bulur, APA 7, ISNAD 2, MLA, Chicago ve IEEE arasında tek tıkla geçiş yapar. Kaynakçanızda yapay zekâ araçlarından aldığınız kaynaklar varsa göndermeden önce Kaynak Doğrulayıcı ile gerçekten var olduklarını kontrol edin.

Adım 4: Gönderim belgelerini hazırlayın

Dergiler makaleyle birlikte genellikle şu belgeleri ister:

ORCID, araştırmacıya özel kalıcı kimlik numarasıdır; DergiPark'taki dergilerin çoğu tüm yazarlar için ORCID ister ve orcid.org üzerinden ücretsiz alınır. TR Dizin'de dizinlenen dergiler, insan katılımcılarla yürütülen ve etik kurul onayı gerektiren çalışmalarda bu onayın bilgisini makalede belirtmenizi ister.

Yapay zekâ beyanınızı Türkçe ve İngilizce olarak hazırlamak için ücretsiz Yapay Zekâ Kullanım Beyanı Oluşturucuyu kullanabilirsiniz.

Adım 5: Kapak mektubunu yazın

Kapak mektubu, editörün makalenizi hakeme gönderip göndermemeye karar verirken okuduğu ilk metindir. Kısa (bir sayfa), kişisel ve somut olmalıdır.

Örnek kapak mektubu

Sayın Editör,

“Lisans öğrencilerinde akademik erteleme ile öz düzenleme arasındaki ilişki: Sınav dönemlerinde boylamsal bir çalışma” başlıklı makalemizi [Dergi Adı] dergisinde değerlendirilmek üzere sunuyoruz.

Erteleme üzerine yapılan çalışmaların büyük kısmı kesitsel desenle yürütülmüştür. Bu çalışma, 312 öğrenciyi bir dönem boyunca üç ölçüm noktasında izleyerek öz düzenlemenin sınav haftasına yaklaştıkça ertelemeyi nasıl yordadığını göstermektedir. Bulgular, derginizin son sayılarında yayımlanan öğrenme stratejileri çalışmalarını tamamlar niteliktedir.

Makale başka bir dergide değerlendirmede değildir ve daha önce yayımlanmamıştır. Çalışma için [Üniversite] Etik Kurulu'ndan onay alınmıştır (Tarih: …, Sayı: …). Yazarlar arasında çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Saygılarımızla, Dr. Ad Soyad (Sorumlu yazar)

Mektupta olması gerekenler: makalenin başlığı, tek cümlelik özgün katkı, derginin kapsamıyla ilişkisi, başka dergide değerlendirmede olmadığı beyanı ve etik bilgisi. Ayrıntılı kalıplar için Gönderim sistemleri ve kapak mektubu dersine bakın.

Adım 6: Derginin sistemi üzerinden gönderin

DergiPark'ta gönderim genellikle şöyle ilerler: hesabınızla giriş yapın, derginin sayfasında **“Makale Gönder”**e tıklayın, makale türünü ve dilini seçin, başlık, özet ve anahtar kelimeleri girin, tüm yazarları ORCID'leriyle ekleyin, dosyaları yükleyin ve beyanları onaylayın. Uluslararası dergiler ise ScholarOne, Editorial Manager gibi kendi sistemlerini kullanır; adımlar benzerdir.

Aynı makaleyi aynı anda iki dergiye göndermeyin. Eş zamanlı gönderim, neredeyse tüm dergilerde açık bir yayın etiği ihlalidir. Ret aldıktan ya da makaleyi resmî olarak geri çektikten sonra başka bir dergiye gönderebilirsiniz.

Adım 7: Hakem sürecini anlayın

Gönderimden sonra makaleniz şu aşamalardan geçer:

Süreler dergiye göre büyük farklılık gösterir. Uzun süre haber alamıyorsanız, derginin belirttiği ortalama sürenin üzerine çıkıldığında editöre kibar bir hatırlatma e-postası yazabilirsiniz; bunun için Hakem sürecinden aylardır ses yok sorusuna bakın.

Olası editör kararları

• Kabul: Nadiren ilk turda gelir.
• Küçük düzeltme (minor revision): Birkaç küçük değişiklikle kabul edilebilir.
• Büyük düzeltme (major revision): Önemli değişiklikler gerekli; düzeltilmiş metin genellikle yeniden hakeme gider.
• Ret (reject): Makale bu dergide yayımlanmayacak.
• Masa reddi (desk reject): Makale hakeme gönderilmeden editör tarafından reddedilir.

Büyük düzeltme kötü haber değildir. Editör makalenizde potansiyel gördüğü için size ikinci bir şans veriyor demektir.

Adım 8: Hakem yorumlarına yanıt yazın

Düzeltme kararı aldığınızda, düzeltilmiş makaleyle birlikte bir yanıt mektubu (response to reviewers) gönderirsiniz. Altın kural: her yoruma, yorumun numarasıyla ve metinde nerede değişiklik yaptığınızı göstererek yanıt verin.

İpuçları:

• Değişiklikleri metinde renkli ya da “Değişiklikleri İzle” ile gösterin.
• Katılmadığınız yorumları yok saymayın; kibar ve kaynaklı bir gerekçe yazın.
• Savunmacı ya da kişisel bir dil kullanmayın; hakem de sizin gibi gönüllü çalışan bir akademisyendir.

Sert eleştiriler aldıysanız Hakem çok sert eleştirdi, nasıl cevap vereyim? sorusu ve Hakemlere yanıt yazmak ve ret sonrası dersi örnek kalıplar sunar.

Adım 9: Ret aldıysanız

Ret, akademik yayıncılığın olağan bir parçasıdır; deneyimli araştırmacılar da düzenli olarak ret alır. Ret sonrası yapılacaklar:

1. 24 saat bekleyin, sonra hakem raporlarını sakin bir şekilde okuyun.
2. Raporlardaki haklı eleştirileri düzeltin; bir sonraki dergide aynı hakemlere denk gelebilirsiniz.
3. Reddin nedenine göre yeni dergiyi seçin: kapsam uyumsuzluğuysa farklı odaklı bir dergi, yöntem eleştirisiyse makaleyi güçlendirdikten sonra benzer düzeyde bir dergi.
4. Makaleyi yeni derginin kurallarına göre yeniden biçimlendirin ve kapak mektubunu yenileyin.

Masa reddi aldıysanız neden gelmiş olabileceğini Makalem masa reddi aldı sorusunda adım adım inceleyebilirsiniz.

Kabulden sonra

Makaleniz kabul edildikten sonra dizgi provasını (proof) dikkatle okuyun; bu aşamada yalnızca yazım hataları düzeltilebilir. Yayımlandıktan sonra makalenin DOI bağlantısını ORCID, Google Akademik ve kurum profillerinize ekleyin. Derginin izin verdiği ölçüde ön baskı ya da kabul edilmiş sürümü kurumsal arşivde paylaşmak görünürlüğü artırır. Ayrıntılar için Kabul sonrası: dizgi, lisans ve görünürlük dersine bakın.

Göndermeden önce kontrol listesi

• Makale IMRAD yapısında ve özgün katkı başlık, özet ve girişte açıkça yazılı
• Dergi kapsamı, dizini, süresi ve ücreti kontrol edildi; yırtıcı dergi değil
• Kelime sınırı, atıf stili ve şablon derginin kurallarına uygun
• Kör hakemlik için yazar bilgileri metinden çıkarıldı
• Kaynakçadaki her kaynak gerçek ve metindeki atıflarla birebir eşleşiyor
• Benzerlik raporu derginin sınırının altında
• Etik kurul onayı, ORCID, katkı, çıkar çatışması ve yapay zekâ beyanları hazır
• Tezden üretildiyse bu durum belirtildi
• Kapak mektubu yazıldı ve makale yalnızca bu dergiye gönderiliyor

Sonuç

Hakemli dergide makale yayınlamanın sırrı şanstan çok hazırlıktır: kapsamı uyan bir dergi, kurallarına birebir uyan bir metin, eksiksiz belgeler ve hakem yorumlarına saygılı, madde madde yanıtlar. Sürecin her adımını örneklerle öğrenmek için Academy GenZ'nin ücretsiz Hakemli Makale Yayını programına başlayabilir, kaynakçanızı Kaynakça Oluşturucu ile dakikalar içinde derginin istediği stile çevirebilirsiniz.